Bits, bytes en boeken. Literaire kritiek 2.0

Literatuur wordt steeds digitaler. Blogs, facebookpagina’s, een digitale bibliotheek zonder boeken, Oprah’s Online Bookclub, lezersreacties op Bol en meer gespecialiseerde recensiesites: overal op het web is wel iets te vinden over literatuur. Maar waar vind je de juiste informatie? Wat zijn nu de Strenghths, Weaknesses, Opportunities & Threats van literaire kritiek op het internet? Zijn er überhaupt wel voordelen ten opzichte van de oude vertrouwde, papieren boekenbijlagen van bijvoorbeeld De Volkskrant en NRC Handelsblad? De hoogste tijd voor een inventarisatie.

Door Fanny van Rooij

Wie lust er nog voedsel voor de geest? De reacties op De revanche van de roman

De boekenmarkt krimpt en de literatuur heeft daar het meest onder te lijden. In 2012 kozen lezers het vaakst voor de erotiek van E.L. James, biografieën van ex-voetballers of kookboeken, zo meldt de Volkskrant. Als de huidige lezer kiest op basis van genot en voyeurisme, wat kan literatuur deze snackende lezer dan nog bieden? En wat is dat eigenlijk, literatuur?

Door Annemarije Visser

Is lezen leuker met z’n allen dan alleen? Het leesgedrag van leesclubs

Wat is een leesclub? Wie zitten er eigenlijk in een leesclub? Voornamelijk dames van middelbare leeftijd die gezellig met een kopje thee of een glaasje over gelezen boeken praten, en dan vooral bespreken of het boek mooi was? Een verslag van een onderzoek naar 24 leesclubs om te toetsen of dit beeld juist is.

door Kitty Laaij

Das Magazin: hip, jong en anders

De noodklok wordt geluid in de boekenwereld: men leest niet meer, er is een fataal verlies aan diepte en literatuur speelt geen enkele rol meer in de samenleving. Bas Heijne en Alessandro Barrico onderschrijven deze cultuurpessimistische visie, zoekend naar een alternatief voor het heersende idee dat literatuur op sterven na dood is. Een springlevende tegenbeweging voltrekt zich in de wereld van het literaire tijdschrift: in 2011 werd Das Magazin opgericht, een tijdschrift met als enkel doel ‘opgepakt en gelezen te worden’. Hoe houdt dit tijdschrift zich staande in een periode waarin fusies en faillissementen aan de orde van de dag zijn?

door Lucy Vleeshouwers

Effectieve schizofrenie. Boeken in De Wereld Draait Door

‘Cultuur vindt over het algemeen zijn weg in programma’s als Opium, Kunststof. Prachtig gemaakte programma’s, maar voor een kleiner publiek. Wij hebben nou net de luxe en ik vind ook zelfs de plicht, om de hogere cultuur als opera, poëzie, literatuur, te brengen voor een miljoenenpubliek,’ zo beschrijft Van Nieuwkerk in een interview met Frénk van der Linden de rol van De Wereld Draait Door (DWDD) in het Nederlandse culturele (televisie)landschap. In rubrieken als ‘Het boek van de maand’ of Zwagermans regelmatige ‘colleges’ over beeldende kunst biedt DWDD inderdaad een podium voor hogere cultuur, maar in tegenstelling tot traditionele kunstprogramma’s schenkt DWDD ook regelmatig aandacht aan bijvoorbeeld André van Duijns ‘Animal crackers’, oftewel aan de lagere cultuur.

Door Bart Geurden

Subsidie voor schrijvers niet langer inkomensvoorziening

Het Nederlands Letterenfonds is in 2010 ontstaan uit een fusie tussen de Stichting Fonds voor de Letteren en het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds. De centrale doelstelling van het Nederlands Letterenfonds is ‘het bevorderen van de kwaliteit en diversiteit van de Nederlands- en Friestalige letteren, en literatuur in Nederlandse of Friese vertaling’. Deze doelstelling komt bijna letterlijk overeen met de doelstellingen van de Stichting Fonds voor de Letteren en is sinds de oprichting in 1965 ongewijzigd gebleven. Ondanks de ongewijzigde doelstellingen, zijn de subsidiemogelijkheden voor literaire schrijvers en vertalers sinds de oprichting van het fonds juist structureel beperkt en uitgekleed.

door Marieke van Kemenade

De vrouwenthriller onder hoogspanning. Critici over literaire thrillers

Met het steeds hoger worden van de stapel Nederlandse vrouwenthrillers, lijkt de laatste jaren de weerstand bij critici tegen de voorspelbaarheid en de herkenbaarheid van de ‘damessuspense’ evenredig te groeien. Terwijl de populariteit bij het grote publiek toeneemt en het marktaandeel van het genre stijgt, struikelen recensenten in toenemende mate over de in hun ogen hinderlijke clichés in het taalgebruik en ergeren ze zich aan de verplichte ingrediënten in de receptuur van de vrouwenthriller, zo blijkt uit een vergelijking tussen recensies van de thrillers in kwaliteitskranten en damesbladen.

door Leonie Stolk

Mulisch en Haasse: de schrijver als BN’er

Harry Mulisch en Hella Haasse – ‘de Keizer van de Nederlandse literatuur’ en ‘de Grande Dame van de Nederlandse letteren’ – stierven op respectievelijk 30 oktober 2010 en 29 september 2011. Hoewel de media in beide gevallen het einde van een tijdperk inluidden en de schrijvers veel postume lof toekenden, kreeg Mulisch veel meer aandacht dan Haasse. Werd zijn werk dan zoveel meer gewaardeerd? Opmerkelijk is dat niet ‘Mulisch de schrijver’ extra in de belangstelling staat, maar voornamelijk ‘Mulisch de publieke persoon’ die controversiële uitspraken over Cuba deed en voor opschudding zorgde op het boekenbal. Harry Mulisch was behalve schrijver ook BN’er.

door Lisa Bouyeure

Literatuur blijft centraal in persoonsgerichte aandachtseconomie. Necrologieën van Meijsing en Komrij

In onze huidige beeldcultuur gaat de aandacht vaak uit naar personen in plaats van ideeën, een tendens die ook in de omgang met literatuur zichtbaar is. Schrijvers spreken niet enkel via hun boeken tot hun lezers, maar worden geacht hun werk persoonlijk te presenteren in de media. De titel van het op 22 december 2012 gepubliceerde Trouw-interview met Gerbrand Bakker, ‘”Help, ik moet naar De Wereld Draait Door”‘, spreekt boekdelen. Is deze interesse voor de persoon achter het geschrevene ook duidelijk in de media-aandacht rondom het overlijden van schrijvers?

door Tineke Wolting

‘We hebben Annie Romein met volle glorie bij het feministisch kabinet gezet’. De Opzij Literatuurprijs

Oprichter van Opzij Hedy d’Ancona en huidig hoofdredacteur van het maandblad Margriet van der Linden zijn het eens. Bij de uitreiking van de Opzij Literatuurprijs in de uitzending van Opium van 5 mei 2012 stellen ze dat het ‘literair seksisme’ nog altijd hoogtij viert. Zelden gaat er een grote literaire prijs naar een vrouwelijke auteur. Daar moet verandering in komen.

door Laurence de la Porte

Advies op maat bij bol.com?

De online boekwinkel is de afgelopen jaren sterk in populariteit gestegen. Steeds minder mensen gaan naar de boekhandel om een boek te kopen; ze bestellen een boek makkelijk en snel online. Wie al weet welk boek hij of zij wil kopen zit goed in de online boekwinkel. Bijna alle boeken kunnen al de volgende dag worden thuisbezorgd. Wie echter nog geen keuze heeft gemaakt, laat zich vaak leiden door wat er aangeboden wordt. In een gewone boekhandel worden boeken op tafels gepresenteerd om ze onder de aandacht te brengen en is er een medewerker die kan adviseren. De online boekwinkel moet op een andere manier ‘adviseren’. Hoe dan?

door Gerjanne Palm

Het tijdperk van de vrouwenthriller?

De literaire thrillers niet meer weg te denken uit de Nederlandse boekenwereld anno 2013. Binnen de groep literaire thrillers zijn de ‘vrouwenthrillers’ de grootste trend: boeken geschreven voor, door en over vrouwen. Boeken van Nederlandse schrijfsters als Saskia Noort, Loes den Hollander en Simone van der Vlugt vliegen dan ook over de toonbanken. Betekent dit dat de vrouwelijke auteurs domineren in de verkooplijsten? Verkopen de Nederlandse boeken hierdoor beter dan vertalingen? Onderzoek naar de CPNB top 100 best verkochte boeken van het jaar geeft een antwoord op deze vragen.

door Loes Camps

‘De premier gedenkt hem!’ Necrologieën van de Grote Drie

Harry Mulisch werd na zijn overlijden in oktober 2010 door zowel de kranten als op de televisie groots geëerd; zelfs de premier sprak een aantal woorden tot de overledene, alsof er een staatsman of monarch was overleden. Een dergelijke herdenking viel Hermans (1995) en Van het Reve (2006) niet te beurt. Was dat het gevolg van een verandering in het medialandschap? Of had Mulisch een andere status dan de andere twee Groten en werd hij meer herdacht als BN’er dan als auteur?

door Eddy van Kuppevelt

Willen we alleen waargebeurd? Fictie en non-fictie in de CPNB top 100

Volgens critici als Arjen Fortuin en Bas Heijne lijkt het stempel ‘waargebeurd’ tegenwoordig voor lezers de eerste voorwaarde bij het uitkiezen van een boek. Het liefst zouden we een boek willen dat schokkende feiten weergeeft. Maar is dat wel zo? En wat betekent voor de lezer ‘waargebeurd’? Iets dat echt waargebeurd is, of iets waarvan de lezer denkt dat het waargebeurd is?

door Martine Veenendaal

Eversellers: boeken met een ‘eeuwig’ leven

Vijftig tinten grijs, Harry Potter en Millenniumtrilogie. De bestsellers gaan in het laatste decennium als warme broodjes over de toonbank van de boekwinkels. Nieuwe schrijvers die bestsellers schrijven, nieuw proza dat in stapels voorin de boekwinkels klaar ligt om gekocht en gelezen te worden. Maar hoe lang blijft een bestseller verkopen? Marja Pruis heeft onderzoek gedaan naar de verkoop van boeken die voornamelijk in de negentiende en twintigste eeuw op de bestsellerlijsten voorkwamen en in 2001 nog steeds verkocht werden. Deze boeken, die volgens haar het eeuwige leven hebben, noemt zij eversellers. Boeken die generatie op generatie gelezen blijven worden. In 2001 heeft Pruis een lijst opgesteld met 100 eversellers. Is deze lijst anno 2013 nog actueel? Hebben de eversellers de tijd van de toenemende media-aandacht voor het boek en de talrijke nieuwe bestsellers doorstaan?

door Freek Vincken

‘Twiscussie’ over boeken roept cafésfeer op. De Twitterleesclub van NRC Handelsblad

Bas Heijne startte in maart 2012 met een experiment: een leesclub op Twitter. Elke maand leest de club een door Heijne gekozen literair werk. Dat literaire werk kan zowel van een Nederlandse als van een buitenlandse auteur zijn. Iedereen die wil kan in 140 tekens iets over het boek schrijven of reageren op iemand anders. Hoe bespreekt men op een drukbezocht mediafenomeen als Twitter de literatuur?

door Carly van Tilborg