Mulisch en Haasse: de schrijver als BN’er

Harry Mulisch en Hella Haasse – ‘de Keizer van de Nederlandse literatuur’ en ‘de Grande Dame van de Nederlandse letteren’ – stierven op respectievelijk 30 oktober 2010 en 29 september 2011. Hoewel de media in beide gevallen het einde van een tijdperk inluidden en de schrijvers veel postume lof toekenden, kreeg Mulisch veel meer aandacht dan Haasse. Werd zijn werk dan zoveel meer gewaardeerd? Opmerkelijk is dat niet ‘Mulisch de schrijver’ extra in de belangstelling staat, maar voornamelijk ‘Mulisch de publieke persoon’ die controversiële uitspraken over Cuba deed en voor opschudding zorgde op het boekenbal. Harry Mulisch was behalve schrijver ook BN’er.

door Lisa Bouyeure

In de landelijke tijdschriften en kranten werd in vergelijking met Haasse bijna het dubbele aantal artikelen aan Mulisch gewijd en ook op de radio werd hij tweemaal zoveel besproken. Op televisie was er zelfs drie keer zoveel belangstelling voor Mulisch als voor zijn vrouwelijke collega-schrijver. Een deel van de extra aandacht die hij kreeg, is makkelijk te verklaren. Haasse kreeg een bescheiden en besloten uitvaart, maar die van Mulisch – compleet met klezmerband en boottocht over een met regenboog omlijste Amstel – was live op de publieke omroep te volgen. De piek in de berichtgeving rond zijn dood duurde dan ook negen dagen – maar liefst vijf dagen langer dan bij Haasses overlijden. Toch verklaart dit niet alles. Had Mulisch dan misschien een ‘voordeligere’ sterfdatum? In Propria Cures – het Amsterdamse studentenblad dat Mulisch een halve eeuw eerder al tot ‘aartsvijand nummer één’ bombardeerde – werd zijn sterfdatum van ijdelheid beticht: ‘Zelfs zijn dood stelde hij uit tot wintertijd, voor dat extra uurtje publiciteit’.

Lof en spot

Met Propria Cures’ weinig flatterende karakterschets van Mulisch zijn we aangeland bij wat waarschijnlijk het grootste verschil tussen de media-aandacht voor de twee schrijvers maakte: Haasses vrij teruggetrokken bestaan tegenover Mulisch’ BN’erschap. Dit maakte dat niet alleen de mate van belangstelling verschilde, maar ook het soort berichtgeving. Haasse kreeg voornamelijk lof en respect – zowel voor haar werk als voor haar persoonlijkheid – en werd hoofdzakelijk besproken in serieuze media. Mulisch’ persoonlijkheid werd in tegenstelling tot zijn werk juist veelvuldig op de hak genomen. Hij wordt herinnerd om zijn controverse en zijn vermeende arrogantie en ijdelheid, waarmee hij de belichaming was van ‘de schrijver’ zoals men zich die graag voorstelt. Zo zou hij naar verluid meermaals telefoon voor zichzelf hebben laten omroepen in Café Americain, om met alle ogen op zich gericht de zaak te kunnen doorkruisen. Ook na zijn dood zijn alle ogen op hem gericht – en niet alleen die van de mensen die zijn boeken graag lezen.

 Arrogantie

Wanneer je op Google ‘Mulisch cartoon’ intypt, krijg je als resultaat talrijke spotprenten die in kranten gepubliceerd zijn. De meeste spelen in op zijn vermeende arrogantie, door bijvoorbeeld uit te beelden hoe teleurstellend Mulisch’ entree tot de hemel moet zijn geweest in vergelijking met zijn eigen omschrijving ervan in Ontdekking van de hemel. Ook op radio en televisie blijft de scherts niet uit. Giel Beelen vergelijkt Mulisch’ neus met die van Barbra Streisand en ook Fokke & Sukke en LuckyTV nemen de dood van de schrijver als onderwerp. Paul de Leeuw en het satirische programma Neonletters hebben een item over de auteur en in Man Bijt Hond verschijnt een cartoon over Mulisch die de Nobelprijs nét niet won. In De Wereld Draait Door schuift Kluun aan om de bedpartners van de overleden schrijver te bespreken – deze zouden ‘gemulischt’ zijn.

Terwijl Haasse geëerd werd als schrijver, moest Mulisch nog een extra rol vervullen: die van BN’er. Zijn perfecte opvoering van ‘de schrijver’ maakte behalve een literair publiek ook niet-lezers uitzinnig. Nederland werd na zijn dood via alle kanalen ‘gemulischt’ – en genoot met volle teugen.

Recent Related Posts

Reacties zijn gesloten.