Hedendaagse literatuur: een inleiding

Wat is literatuur vandaag? Of misschien beter geformuleerd: waar is literatuur vandaag? Aan tafel bij Matthijs of Pauw & Witteman? In AKO en Bruna? Bij de gespecialiseerde boekhandel? Draait de literatuur vandaag om de schrijver die beledigd wordt op GeenStijl, om wie de CPNB Top 60 haalt of de P.C. Hooftprijs ontvangt?

door Laurens Ham

Bovenstaande vragen waren de uitgangspunten van de cursus Hedendaagse literatuur voor masterstudenten die in 2012 en 2013 aan de Universiteit Utrecht werd gegeven. Het was een cursus die erop gericht was om ongetoetste aannames die over de hedendaagse literaire cultuur bestaan te onderzoeken. Is het daadwerkelijk zo dat een steeds smaller segment bestsellers steeds meer verkocht wordt? Hebben programma’s als De Wereld Draait Door echt zoveel invloed op boekverkoop als soms wordt aangenomen? Besteden krantenpagina’s echt minder of juist meer aandacht aan schrijvers en literatuur dan twintig jaar geleden? En zorgt het internet nu voor een banalisering van het literair-kritische debat of juist voor een opleving?

Twee referentiepunten in de cursus waren de essays De barbaren (2006; eerste Nederlandse vertaling 2010) van de Italiaanse schrijver Alessandro Baricco en Echt zien (2011) van Bas Heijne. Beide essays gaan over de huidige (literaire) cultuur en de veranderingen daarin.

Baricco ziet een nieuwe culturele figuur ontstaan, die hij provocerend ‘de barbaar’ noemt: iemand voor wie het niet om aandachtvolle lectuur van canonieke kunstwerken gaat, maar om een snelle, oppervlakkige beweging langs verschillende culturele sensaties. De barbaar drinkt ‘spectaculaire’ Amerikaanse wijnen, leest van alles door elkaar en is als een vis in het water op het internet, waarin alles aan alles wordt gekoppeld door de link. Baricco’s essay is niet echt kritisch over deze ontwikkeling, eerder berustend: ook in de oppervlakkigheid schuilt waarde.

Heijne houdt een ‘klassieker’ en minder provocatief verhaal over de hedendaagse roman. Hij laat zien dat veel professionals tegenwoordig moe lijken te zijn geworden van fictie: het leven buiten de literatuur lijkt ineens interessanter te zijn geworden. Heijne laat zien dat  klachten over de dood van de roman al in de negentiende eeuw werden geuit. Toch is er wel iets aan het veranderen: in het huidige mediatijdperk lijken verhalen er vooral op gericht om mensen in hun ideeën te bevestigen, niet om hun blikveld open te breken en ze écht te laten zien. Dat laatste beschouwt Heijne echter als hét kenmerk van de goede roman.

Nadat in Hedendaagse literatuur allerlei fenomenen van de hedendaagse literatuur ter sprake waren gekomen – van de vrouwenthriller via de hedendaagse literaire kritiek tot de stand van de poëzie en de ‘retromania’, oftewel de gerichtheid op de literatuur van het verleden – onderzochten de studenten elk één fenomeen van de hedendaagse Nederlandse literatuur in detail. De onderzoeken richtten zich niet op de analyse van recente boeken, maar op het signaleren en duiden van ontwikkelingen die vaak met literaire instituties samenhangen: top-lijsten, boekhandelbeleid, subsidiestructuren, krantenreceptie, internet- of televisieverschijnselen et cetera. Op deze website staan de blogteksten gepubliceerd waarmee de studenten kort en aansprekend verslag deden van (een deel van) hun onderzoek.

Hedendaagse literatuur werd gedoceerd door Geert Buelens; Laurens Ham was teaching assistant en verzorgde de publicatie van de blogteksten.

Recent Related Posts

Reacties zijn gesloten.